GKRd ou iwdÖËnk eÞxZKÚxZ

Rxoi ixlöK

1.

eÞwt GKjÖM gwvlwËbËmk eÞw£ßd iìèy, RwZyt ovoËbk oboø, eÞLøwZ xmùeexZ, oiwR ÌogK, bwdgyk pwkØdwk kxmb Lwd iÖdíÖk owËa Awiwk KwR Kkwk xgkl Ìo#hwMø pËtxQl„ gZêiwËd Awxi oexkgwËk KwdwWw eÞgwoy pËlI Zwk owËa Awiwk ÌjwMwËjwMxU AU×U AwËQ AwRI„ GUw GKUw AËdK gr NUdw„ Ìj KwËkw RygËdk Rdø gr ewItw„ Zwk iËZw GKRd ipwd iwdÖËnk Ìþíp-hwËlwgwow ewItw Ìj KwËkw Rdø xgkwU Ìo#hwËMøk gøwewk„ Zwk KwQ ÌaËK xmËLxQ AËdK„ xKhwËg RygËd ovMÞwi KËk Ggv ouhwËg gw^PËZ pt Zwk KwQ ÌaËK ÌRËdxQ„ RygËd Awbmê Awk iÔløËgwËck GK AeÔgê oiìñt ÌbLËZ ÌeËtxQ Zwk iËcø„ AwRËK Ìj xZxd GKRd ËmÛÅ iwdÖËn exkYZ pËtËQd GUw oºg pËtËQ Zwk Awbmê I døwt ekwtdZwk Rdø„

AwRËK Zwk Rygdy kPdwk ÌqË¢ GKRd Avmybwk pËZ ÌeËk Ggv Awiwk AdÖhÔxZ eÞKwm KkËZ ÌeËk Awxi MxgêZ Ggv AwdxëbZ„

1990 owËl iÖdíÖ xokwxiËK RdovËjwËMk PwK×kyËZ ÌXwKwk eÔËgê Awxi Zwk oóeËKê LÖg AùeB RwdZwi„ ZLd Awxi ZuKwlyd ow®wxpK xgxP¢wt L«Kwlyd KwR Kxk„ xgmðxgbøwlt ÌaËK obø ewm KËkxQ„ Awiwk GKUw f×lUwBi PwK×ky bkKwk„ xgxP¢wk mwpxktwk Kxgk GKxbd iÖdíÖ owËpËgk owËa Awiwk GKUw owqwËZk gøgþÿw KËk Ìbd„ KwkY xZxd ZLd GKRd RdovËjwM KiêKZwê L^ÖRxQËld„

ËoUw xQl RÖd iwo„ 1990 owl„ GKxbd AwiwËK ÌbLw Kkwk Rdø WwKËld pwkØYwk kxmb Lwd iÖdíÖ„ xgËKl e^wPUwt„ Awxi ZwËK AwËM PwqÖn ÌbxLxd„ gto ÌKid ZwI Rwxddw„ ÐbxdK gwvlw hgd ËaËK xkKmw xdËt kItwdw plwi 9 Itøwk ýUyÛU, ItwkyËZ„ iÖdíÖ xmùeËMwxÅk KËeêwËkU Axfo„ e^wPUw gwRwk e^wP xixdU eÔËgêB Ëe#^QwËZ ÌeËkxQlwi„ Ìoxbd oxVK oiËt Ìe^#QwËZ ÌeËk Ìj KZUw hwËlw KËkxQlwi Zw AwR D£k AwËixkKwk iËZw ÌbËm GËo Delx³ Kxk„ xZxd Ìj KZLwxd oitwdÖgZyê iwdÖn Ìo oóeËKê DËlöL KkËgw„ jwBËpwK bÖkØ bÖkØ gËq gËo AwxQ Zwk ÌoË¢ßUwky AwgbÖl pwBËtk kØËi„ KLd WwK erËg„ xVK e^wPUwtB Awiwk WwK erËlw„ Awxi ÌMlwi Zwk KËq„ K×mlwxb xRËšo KkËld„ Awiwk oóeËKê RwdËZ PwBËld„ ogËmËn Awiwk ÌkRÖxi ÌkËL ÌjËZ glËld Zwk ÌoË¢ßUwkyk KwËQ Ggv AwiwËK Kxf xbËt Aweøwtd KkËld„ owqwu egêxU xQl LÖgB AwìæxkK„ Awiwk hwËlw ÌlËMxQl iwdÖnxUËK„

j¥Ök iËd eËr Gk bÖ’GK xbd ekB AwiwËK GKUw Æ×Ëlk eÖkûKwk xgZkYy AdÖÅwËd xdËt ÌMËld„ Æ×lUw pËâQ dItwgMË™k xmKwkyewrw pwB Æ×l„ ÌoUw xQl Awiwk UÛwBl Rg„ xZxdB gËlxQËld„ ÌoxbËdk ÌoB AdÖÅwËd Zwk eÞai g£ßgø ÂËd Awxi xgiÖˆ pËt xMËtxQlwi„ KwRUw xQl AdÖÅwËdk xdDR ex¢Kwt Khwk Kkw„ Awxi ÌUeËkKWwêk xdËt xMËtxQlwi Ggv cwk Kkw GKUw KøwËikw„ Awxi Zwk g£ßÙZw ÂËd GZUwB xgiÖˆ pËt jwxâQlwi Ìj g£ßÙZw ÌkKWê KkËZ hÖl pËt jwxâQl„ Awxi GB KwRUw ewxk xKdw GUwk DekB xdhêk KkxQl Awiwk PwK×ky pItw dw pItw„ KwkY Gk AwËM xjxd Zwk owËa KwR KkxQËld ÌoB AwgÖl Kwlwi ewdíw xQËld GKRd xoxdtk owvgwxbK„ Zwk AwKxþôK iÙZ×øËZ Awk GKRd ÌlwËKk eÞËtwRd pt„ Awiwk gto ZLd iw¢ 28/29 pËg„ ZwB eÞai owqwËZ AwiwËK ÌbËL iÖdíÖ owËpg glËld ‘Awedwk gto ÌZw LÖg Ki; Awxi GKRd gtûK ËlwK L^ÖRxQlwi’„ Awxi gËlxQlwi, oøwk Awiwk gto Ki pËlI KwRUw Awxi ewkËgw„ AwoËl ZLd Awxi ixktw GKUw PwK×kyk Rdø„ ÌKwdhwËg jxb PwK×xkUw ewB ZwpËl Awxi ofl pËgw GB xgmðwo Awiwk xQl„

Ëoxbd xgËKËl Æ×Ëlk fwvmd ÌaËK xfËk Awxi oËgµêwP ÌPÄw xbËt xdDR xlËL Qxg op ewx¢Kw Axfo†ËlwËZ ewVwlwi ÌeÞo xkxlR„ LkP gwgb xZxd AwiwËK xZd pwRwk UwKw xbËtxQËld Ìoxbd„ jxbI Awiwk LkP pËtxQl LÖg owiwdøB„ ekgZyêKwËl ËbËLxQ xZxd Ìj ÌKwd KwËR ewVwËl eÞËtwRËdk x§†d UwKw xbËZd„ Gk KwkY xZxdB GKgwk gøwLøw xbËtxQËld ÌoUw pËâQ KLd xK eÞËtwRd pt ÌKD glËZ ewËkdw„ GRdø ogoit ÑZky awKw hwËlw„ jwBËpwK AwúPjøê pËt ÌMlwi Ìj ekxbd og†Ëlw ex¢Kwt xdDRUw Qwew pËtËQ„ G gøwewËk xgLøwZ owvgwxbK ÌkËRwtwd xox¥Ky AwiwËK owpwjø KËkxQËld„ iÖdíÖ owËpËgk gøwx£ßMZ oÖdwËik KwkËYI Ëoxbd GZ†Ëlw ex¢Kwt xdDRUw Qwew pËt awKËg„ xixWtwk owËa Zwk oóeËKêk Kaw eËk AwËlwPdw KkËgw„

xZxd ekxbd og†Ëlw eÞx¢Kw owËa xdËt PËl ÌMËld AwËixkKw„ Awxi GKU× AxdúPtZwk iËcø eËr ÌMlwi„ PwK×kyUw pËg xK pËg dw GB ÌbwbÖløiwdZwk xhZk xbËt bÖ’AwrwB iwo ÌKËU jwt„ AxfËok Adø KwËkw G gøwewËk ÌZid xKQÖ Kkwk xQldw„ Zwk xWxomdB PÔrwìæ„ xZxd ogwk iZwiZ ÌmwËdd xVKB Zwkek xdËRk iËZw xo¦wìææ Ìdd„ Ggv Zwk xo¦wËìæk Dek ogwB Awþÿwmyl„ Awxi ZwËK hÖl xo¦wìæ xdËZ Ìgmy ÌbxLxd„

Gkek GKxbd AwKxþôK Awiwk WwK erËlw„ iÖdíÖ owËpg GKRd PiuKwk gøx£ßËZòk AxcKwky„ Ìj ËKwËdw Kaw Ggv KwËR Ìj †kØZò kËtËQ ÌoUwB ZwËK xhdí iw¢w xbËtËQ„ KwkY xZxd jLd ËjUw gËld ËoUw †kØËZòk owËaB gËld„ ÂcÖiw¢ glwk Rdø ZwËK KLËdw glËZ ÌbxLxd„ GKUw xoxktwoËdo ogoitB awËK Zwk Kaw Ggv KwËR„ Awxi ÌbËLxQ xZxd ÌjLwËdB awK×d dw ÌKËdw Zwk eÖËkw Axfo awËK obw oZKê , Gid dw Ìj xZxd KwDËK AËpZ×K xKQÖ gËld„ ÂcÖ Zwk gøx£ßËZòk KwkËY ZwËK ogwB mÛ¦w KËk„

2.

jwBËpwK ÌoUw xQl GK gÖcgwk„ Awiwk RËtxdv ÌWU„ gÖcgwk pËâQ iÖdíÖ owËpËgk xeÞt ÌWU„ xZxdB AwiwËK AxfËo WwKËld GKxbd Ggv xRËšo KkËld Awxi KËg RËtd KkËZ PwB„ Awxi gllwi, oøwk Awexd Ìjxbd gËld„ xZxd glËld ‘gÖcgwk pËâQ Awiwk xeÞt ÌWU’„ Awxi gÖcgwkB RËtd KËkxQlwi„ iÖdíÖ xokwxiËKk RdovËjwM Axfowk xpowËg Awxi Awiwk PwK×ky Rygd ÂkØ Kklwi„

ZLd Gkmwb xgËkwcy AwËëbwlËd ÌMwUw Ìbm DdôwZwl„ PwxkxbËK AxþÿkZw„ xK pËg dw pËg GB xdËt ogwk iËcø mvKw„ 1990 owËlk 6 xWËo¹k GkmwËbk eZd pËl ZZòwgcwtK okKwk qiZwt AwËo„ 15 blyt I 7 blyt ÌRwËUk ZLd xdgwêPËdk ÌZwrËRwk„ GK oÖëbk o¬øwt †lmwËd xg Gd xe’ k þÿwty KxixUk oboø eÞtwZ KËYêl (Ag) iÖþæwxfRÖk kpiwËdk gwohgËd iÖdíÖ owËpËgk WwK erËlw„ ÌoLwËdB xg Gd xe’ k ÌPtwkewkod I owZ blyt ÌRwU Ìd¢y ÌgMi LwËlbw xRtwk AdÖËkwËc Rdwg iÖdíÖ gwvlwËbm RwZytZwgwby bËl ÌjwMbwd KkËld„ ËgMi LwËlbw xRtw ZLd ou iwdÖËnk o¬wd KkxQËld„ jwËbk iwcøËi mpyb xRtwk Aoiw® KwR oiw® KkËgd GB xQl þñeí„ xZxd GB AwpgwËd owrw xbËtB Ìoxbd xg Gd xe’ÌZ ÌjwMbwËd kwRy pËtxQËld„ ZwËK iìèy KkwkI eÞxZmÞØxZ Ìbtw pËtxQl ÌoB ÌjwMbwd AdÖÅwËd„ ÌoB þôkYyt iÖÉËZê Awiwk ÌoLwËd awKwk oÖËjwM pËtxQl„ AwËkw xQËld owvgwxbK Ñotb ÌiRgwp Dx¥d„

Gkek ÂkØ pËlw xdgwêPËdk ÌZwrËRwk„ dxiËdmd ÌK ewËg dw ewËg GB xdËt AwËlwPdw„ ÌKwd bl qiZwt AwoËg Ìo AwËlwPdwI Z×ËŠ„ AËdËKkB GKUw cwkYw pËlw xdgwêPËd AwItwiy lyM qiZwt AwoËg„ zAwItwiy lyM GKUw Qwtw ÌKxgËdËUk iËZwI ÑZky KËk ÌflËlw„

iÖdíÖ owËpËgk RwZyt kwRdyxZËZ eÞËgm ÌKwd AwKxþôK NUdw xQldw„ Gk eÔËgêI ZwËK gÉgwk kwRdyxZËZ Uwdwk ÌPÄw pËtËQ xKìç xZxd AwbmêMZ KwkËYB oit xdxâQËld„ xdËRËK eÞxZÅwkI GKUw gøwewk xQl„ Zwk iÔl DË¥mø xQl kwRdyxZk iwcøËi xdËRk eúPwueb GlwKw Zaw ÌbËmk Rdø KwR Kkw„ G Rdø xZxd gøwgowt Ìjxbd ÌaËK owflø ÌeËZ ÂkÖ KËkd Ìoxbd ÌaËKB RdxpZKk KwËR ÌdËi eËrd„ ÌMwUw iwxdKM™ pËt eËr Zwk xgPkY Ìq¢„ GKUw MÞwD«ItwKê AwËM ÌaËK ÐZky pËtB xQl„ ZwB Zwk kwRdyxZËZ eÞËgm gw xdgwêPd Kkw GKUw oiËtk gøwewk xQl iw¢„

iwxdKM™-2 (xmgwlt-pxkkwieÖk) Awod ÌaËK Rdwg iÖdíÖ dxiËdmd ÌeËld„ iwxdKMË™ owZxU awdw xdËt PwkxU xdgwêPdy GlwKw„ Adøwdø Awod ÌaËK Ìjid iwxdKM™-1 (xNIk- Ìb#lZeÖk) ÌaËK ÌeËld LëbKwk ÌbËlwtwk ÌpwËod, iwxdKM™-3 (iwxdKM™ obk) ÌaËK xdRwiDx¥d Lwd Ggv iwxdKM™-4 (xovMwBk Ggv iwxdKM™ obËkk xKQÖ Avm) ÌaËK mwioÖl Bolwi Lwd dxiËdmd ÌeËld„

27 ÌfgÛØtwky 1991„ ÌbËm eÞaigwËkk iËZw ZZòwgcwtK okKwËkk AcyËd xdkËeq xdgwêPd AdÖxÅZ pËlw„ xg Gd xe, RwiwtwËZ Bolwiy gwvlwËbËmk opwtZw xdËt dgwêPËd ovLøw MxkÅZw ARêd KkËlw Ggv okKwk MVËd oqi pËlw„ xg Gd xe’k ovLøwMxkÅZw ARêd AeÞZøwxmZ xQl„ AwItwiy lyM GZUwB pZgwK pËlw xdgwêPdy flwfËl Ìj Zwkw GB xdgwêPdËK oÔqô KwkP×xek xdgwêPd gËl AwLøwxtZ KkËlw„ iwxdKMË™ xg Gd xe PwkxU AwoËdB Rtlwh KkËlw Ggv iÖdíÖ owËpg xgeÖl ÌhwËU Zwk Zwk xdKUZi eÞxZ§xë§ AwItwiy lyËMk ixpDx¥d AwpËibËK ekwxRZ KkËld„

iÖdíÖ owËpg LÖgB bÖkbmyê iwdÖn„ xZxd AËdK bÔËkk xRxdo ÌbLËZ ewd„ AwúPjøêRdK pËâQ xZxd xdgêwPËdk eÔËgê  gËlxQËld Ìj xg Gd xe qiZwt AwoËZ ewËk Ggv ÌoUwB oËZø exkYZ pËtËQ„ xg Gd xe okKwk MVd KkËlw xKìç ÌgMi xRtw Zwk Itwbw ÌaËK oËr ÌMËld„ xZxd iÖdíÖ owËpg ÌK iìèy KkËld dw„ iÖdíÖ owËpg GB NUdwt pZgÖ¦ pËlI bËi ÌMËld dw„ xZxd Zwk eÞxZmÞØxZ ÌaËK oËr jwItwk ÌlwK dd„ Zwk eÞxZmÞØxZ pËâQ RdMËdk owËa„ Zwkw ZwËK ÌhwU xbËtËQ„ AwMwiy e^wP gQk eÞxZmÞØxZ eÔkdB pËg Zwk KwR„ xZxd e^wPmwlw exkKùedw xdËt KwËR Sw^e xbËld„

xdgwêPdB AwiwËK iÖdíÖ owËpËgk KwQwKwxQ xdËt AwoËZ opwtZw KËk„ Gk eËk 1996 Gk bÖËUw Ggv 2001 Gk bÖËUw AwoËdk xdgêPd Kkwk oÖËjwM Awiwk pËtËQ„ xdgwêPdy eÞPwkYw, ÌewÄwk, xlfËlU, gøwdwk,  ex¢Kw KhwËkR BZøwxb KwËRk oiìñtËKk hÔxiKw ewld Kklwi Awxi„ Awiwk ARwËìæ RxrËt eklwi GK xhdíciyê KwËR„ RdMd xdËt KwR„ bÖkØp xKìç PøwËlx™v„ iwdÖnËK LÖmy Kkw Ìj eÙxagyk KxVd KwËRk GKxU ÌoUw Awxi gÖSËZ ewklwi„ 1991 owËlk xdgwêPd Awikw exkPwldw KËkxQlwi iÖdíÖ owËpËgk cwdix«k 27 d¹k ÌkwËWk 9 d¹kþÿ gwohgd ÌaËK„

3.

AwRËK Awxi KwdwWw eÞgwoy„ eÙxagyk GKxU DdíZ ÌbËmk dwMxkK„  Awiwk RygËdk eÖËkw cwkdwUwB xZxd gbËl xbËtxQËld„ KwdwWw eÞgwoy pItwk eÔËgêI Awxi BDËkwe AwËixkKw ÌbLwk oÖËjwM ÌeËtxQ„

1991 owËl eÞwt bÖB iwËok xdgwêPdy eÞPwkdwk oitB Zwk owËa ÌaËK ÌbËLxQ GKRd iwdÖn KZLwxd Ðcjêø Awk ipu †dwgly xbËt iwdÖËnk iËdk ixd ÌKwVwt eÞËgm KkËZ ewËkd„ xZxd KLËdw KwËkw KwËQ okwoxk ÌhwU PwBËZd dw„ MZ PwkxU xdgwêPËdB KLËdwB ZwËK ÌhwU PwBËZ ÌbxLxd„ xZxd Rdohwt Zwk KiêoÔPy gËlËQd Ggv iwdÖn ZwËK ÌhwU xbËtËQ„ iwdÖn Zwk iÖËLk KawËK iËd eÞwËd xgmðwo KËk„

xmgwlt-pxkkwieÖk GlwKwUw bwxkbÛø xexrZ Ggv ebôwk hwŠËd RRêxkZ„ ÌgmykhwM GlwKwB ebôwk Kkwl MÞwËo PËl ÌMËQ„ Zwk xdËRk gwxrNkI KËtKgwk ebôwk ÌeËU PËl ÌMËQ„ xdgwêPd KkËZ GËo xZxd iwdÖn xPdËZ ÂkØ KËkd„ kwRÐdxZK UwDUËbk m£ß pwËZ UøwKl KËk eÞai xdgwêPËdB xZxd Zwk bqZw eÞiwY KËkd„ eÞai eÞai jwkw Zwk xgËkwxcZw KËkËQ ZwËbkB GKoit Zwk ewËtk KwËQ gËo awKËZ ÌbËLxQ„ xZxd KLËdw eÞxZËmwc ekwtd xQËld dw„ Zwk Plwk eËa AËdËKB K^wzUw xgxQËtËQ xKìç xZxd ZwËbk gÖËK Z×Ël xdËtËQd„ eÔËgê xdgwêPd dw KkËlI xZxd eÞhwgmwly iwdÖn xKìç KLËdw qiZwk eÞKwm NUwd xd„ GUwB ZwËK Adø Awk ogwk ÌaËK þñwZìè xbËtËQ„ xhdí GK iwdÖËn exkYZ KËkËQ„

dby hwŠËd RRêxkZ iwdÖËnkw ogoitB Zwk KwQ ÌaËK owpwjø ËeËtËQ„ ZwËbk eÖdêgwoËdk Rdø AËdK eÞKùe xZxd MÞpY KËkËQd„ Æ×l, ioxRb, PøwxkËUgl xWoËedowxk, pwU gwRwk op AËdK ckËYk KiêoÔPy kËtËQ GkiËcø„ ogËPËt AwúPjêRdK ÌjUw ÌoUw pËâQ Zwk iwdÖËnk KwËQ jwItwk ZygÛ AwKvLw„ Awxi Awiwk GKjÖM oitKwËl LÖg Ki ÌbËLxQ KwDËK xfxkËt xbËZ„ Awikw jwkw Zwk ofkoŠy pZwi Zwkw iwËS iwËS Kõwìæ pËt erZwi xKìç xZxd xQËld bÖgêwk„ Kõwxìæ KwËK gËl ÌoUw Zwk iËcø KLËdw ÌbxLxd„ gQËk AìæZ: xZxd bÖBmZ gwk GlwKwt ÌMËQd Ggv eÞxZxU ofËk MËr xZd PwkxU KËk Rdohw KËkËQd„ ZwpËl opËRB AdÖËit KZ pwRwk Rdohw xZxd KËkËQd„ eÞxZUw Rdohwk g£ßÙZw ÌkKWê Kkw pËZw Ggv KøwËikw gëby Kkw pËZw„

eÞxZUw Rdohwt Ìj oiþæ owpwjø eÞwaêykw AwoËZw xZxd ZwËbk KLËdw mÔdø pwËZ Ìfkwd xd„ ÌKwd Itwbw owËa owËa eÔkd Kkw oºg dw pËl AwiwËK DË¥mø KËk glËZd ‘Awxi jxb AwR kwËZ iwkw jwB ZwpËl Awiwk Itwbw ÌjËdw eÔkd Kkw pt’„ Itwbw gkËLlwËek Kaw xZxd KùedwI KkËZ ewËkd dw„ Zwk eÞxZmÞØZ ÌjËKwËdw xKQÖ xZxd Pxgµm NëUwk iËcø Awbwt KkËZd„ xZxd Ìj ÌKwxU ËKwxU UwKw owpwjø xbËZd Zw Zwk xdRþñ Zpxgl ÌaËK„ okKwky owpwjø jw AwoËZw Zwk eÖËkwUwB xgxlËt xbËZd„ okKwky owpwËjøk ÌPËt Zwk xdRþñ owpwËjøk exkiwY KËtK†d Ìgmy pËZw ogoit„  xZxd GKUw Kaw ogoit gËld ÌoUw pËâQ, ‘Awl­wpB iwdÖnËK Awiwk KwËQ ewVwd„ Awxi jxb ZwËbk xfxkËt ÌbB ZwpËl ekKwËl Awl­wpk KwËQ Ky Rgwg ÌbËgw’? iwdÖËnk KwËQ Zwk ÌKwd FY ÌdB„ ÌKD jxb ZwËK KLËdw bwItwZ KËk LwItwËZd xZxd LÖmyB pËZd Ggv Awowk oit exkgwËkk ÌlwKRd gw gwâPwËbk pwËZ LkËPk KËtK†d xbËt AwoËZd Pr×BhwxZ Kkwk dwi KËk„ GkKi oÔqô AdÖhÔxZk iwdÖn xZxd„

okKwky AxfËo Zwk AwMiËdk Rdø jZ LkP pËZw Zw xZxd xdËRB xbËt xbËZd„ GidxK RwZyt xbgo†Ëlw ewlËdk Rdø okKwky ZpxgËlk AeÞZ×lZw eÔkd KkËZd xZxd„ AwoËl Zwk bwËdk Ìq¢ GZUwB gr Ìj xlËL Ìmn Kkw KxVd„ xZxd xgxhdí DewËt iwdÖnËK owpwjø KkËZd jw AËdËKk eËq Rwdw oºg xQl dw„ MxkËgk xPxKuow ÌaËK ÂkØ KËk ÌiËtk xgËt Ìbtw pwRwËkw bwgy Zwk KwËQ AwoËZw„ xZxd KwDËKB ÌfkwËZ ewkËZd dw„ AËdK AoÖþÿ iwdÖnËK oÖþÿ dw pItw ejêìæ xPxKuow PwxlËt ÌMËQd„ AËdK bÖþÿ exkgwkËK owpwjø PwxlËt ÌMËQd„

4.

qiZwk bº ÌdB Zwk iËcø„ AxZmt xgdty GKRd iwdÖn„ Zwk AxfËok AxcdþÿËbk xZxd KLËdw KiêPwky gËld dw; gËld opKiyê„ GKRd owcwkY mÛxiËKkI Zwk KwËQ jwItwk gw Kaw glwk oÖËjwM AwËQ„ føwƒky xhxoU gw Axfo xhxoËUk oit ÌbËLxQ ÌlwKRd KËZw LÖmy pËZw„ xZxd jLd AËdKxbd ek xgËbm ÌaËK GËo Axfo gw føwƒky xhxoËU ÌjËZd ogwB AwdxëbZ pËZw„ xZxd eÞxZ gQk KËtKpwRwk KiêKZêw KiêPwky xdËt gwuoxkK GKUw ÌhwRohw KkËZd„ GUw ogwk Rdø CËbk AwdËëbk DuoËgk iËZw xQl„ ogwB ÌoËR †ËR AwoËZw Ìoxbd„ AwdËëbk gdøw gËt ÌjËZw cwikwBËtËk iÖdíÖ xokwxiËKk føwƒky GlwKwk iËdwki exkËgËm iËcø„ xgmwl owxitwdw LwxUËt XwKwk ÌmÛÅ gwgÖxPê iÖLËkwPK og Lwbø ÑZky KkËZw„

Zwk iËcø GKUw gøwewk ÌbËL Awxi AxghÔZ pZwi ÌoUw pËâQ xZxd GKRd owcwkY mÛxiK AoÖþÿ pËlI ÌbLËZ ÌjËZd„ GB KwRxU xZxd eÞwtB KkËZd xdhÙËZ„ Zwk exkxPZ ÌpwK gw AwZôyt ÌpwK KwËkw AoÖþÿZwk Kaw ÂdËl QÖËU ÌjËZd„ GKgwk Awxi xdËRI AoÖþÿ pËtxQlwi„ iw¢ ZLd PwK×xkËZ XÖËKxQ„ KËtKxbd ekB Awiwk GKUw AewËkmd pËtxQl„ GKxbd xbxL xZxd xexR pwoewZwËl xMËt pwxRk„ Awxi GZUwB AxghÔZ pËtxQlwi Ìoxbd Ìj Awiwk ÌPwËL ewxd GËo xMËtxQl„ Awxi AdÖhg KËkxQ ÌKËdw opËR ÌKD ZwËK ÌQËr Adø¢ ËjËZ ewËZw dw„ Zwk hwËlwgwowk ÌRwk GZUwBz ZygÛ xQl Ìj jwËK DËeqw Kkw LÖg opR KwR dt„

eÞxZ CËbk oit Kóewdyk xdxbêÄ ÌgwdwËok ekI Awikw ‘gr owËpËgk’ Ìþemwl ÌgwdwËok Rdø AËeqw KkZwi„ xZxd AdÖhg KkËZd ËKwóewdy xdtËik iËcø Ìj Ìgwdwo Ëbt Zw xbËt ptZ oÖëbk iËZw Cb Kkw oºg ptdw ZwB xZxd xdËR GKUw  ÌgwdwËok gøwgþÿw KkËZd„ ogwB oÖëbk iËZw Cb KkËZ ewkËZw„ xZxd eÞwtB GKUw Kaw glËZd, ‘Awiwk BËâQ KËk ogwBËK LÖmy Kxk xKìç Awxi ÌZw xdtËik gwBËk ÌjËZ ewkËgw dw’„ Zwk eÞmwod GKxU Awbmê DbwpkY eÞwBËhU ÌoƒËk„ GKxU ewgxlK xlxiËUW ÌKwóewdyËK xKhwËg bqhwËg exkPwldw KËk DâPZk xmLËk xdËt jwItw jwt Zw GB D£k AwËixkKwk iËZw ÌbËm  Ìo gÖSËZ ewkxQ„ Awiwk iwËS iwËS iËd pt Zwk eÞmwod AËdK ÌqË¢B KwdwWwk eÞmwoËdk ÌPËtI hwËlw„ xZxd PiuKwk GKUw UyiItwKê ÐZky KËkËQd„ GKUw xoËýUi b^wr KxkËtËQd ÌjUw Zwk AdÖexþÿËZI KwR KËk jwt„

xZxd jLd GlwKwt ofËk jwd GKUw DuoËgk Awgp ÑZky pt„ dwky eÖkØn xm xdxgêËmËn ÌoËR †ËR ÐZky pËt awKËZw„ xmÂkw “iÖdíÖ” ÌbLwk Rdø DbMÞyg pËt awKËZw„ ixplwkw ZwËK LÖg hwËlwgwoËZd„ Gk GKUw gøwLøwI xZxd xbËZd ÌoUw pËâQ xZxd ogoit xmÂËbk Kaw glËZd, ZwËbk KløwËYk Kaw glËZd ZwB ptËZw ixplwkw LÖmy pd Ìj ZwËbk oìæwËdk Kaw xZxd hwËgd„ dwky I xmÂËbk eÞxZ Zwk eÞMws iiZw xQl„ dwkyËbk xZxd AZøìæ mÛ¦w KkËZd„ ÌjËKwd hbÛ ixplwkw Zwk owqwueÞwaêy pËl xZxd Zwk kØËik bkRw LÖËl Kaw glËZd„ Ìj ÌbËm eÖkØËnkw dwkyËbk Agšwk ÌPwËL ÌbËL ÌoLwËd Zwk GB oóiwd eÞbmêd xgkl NUdw ÑgxK!

xdËRk þèyk eÞxZI Zwk xQl AMwc Awþÿw Ggv hwËlwgwow„ xZxd ogoit Zwk g£ßÙZw gw AwËlwPdwt þèyk Kaw glËZd„ AwRËK GB ejêwËt Awowk xeQËd Zwk þèyk Ìj eÞcwd hÔxiKw ÌoKaw xZxd ogoit KÚZšZwk owËa þôkY KËkd„ AwxiI ÌbËLxQ iwdÖËnk eÞxZ Zwk þèyk Ìj bkb Zwk ÌKwd Z×ldw ptdw„ AZøìæ xdkpvKwky GKRd iwdÖn Ékdíwpwk kxmb Lwd„ AwiwËbk owËa Kaw glËZd AZøìæ AwìæxkKZwk owËa„ oÖËjwM pËl Awiwk þèy oìæwËbk owËaI xZxd Kaw glËZd„ IËbk Kaw RwdËZ PwBËZd„ gwowt ÌMËl PiuKwk AwxZËatZw KkËZd„ G†Ëlw LÖgB xgkl NUdw„ GBog hwËlw †dwglyB ZwËbkËK owZìè xbËtËQ„ Awlwbw KËkËQ AdøËbk ÌaËK„

GlwKwk xkKzmwItwlwkw, Ëd#Kwk iwxSkw, blyt Kiêykw, Æ×l, ioxRb, iwbÛwow, KõwËgk KiêKZwêkw Zwk AwMiËdk AËeqwt awKËZw ogoit„ blyt Kiêykw awKËZw AËeqwt„ GidxK okKwky KiêKZwêkw, eÖxlm eÞmwodI AwdxëbZ pËZw„ eÖxlm eÞmwod Zwk xdkwe£wk Rdø AwoËZw þñZ:eÞËdwxbZ pËtB„ xZxd ZwËbk ogoit owpwjê KkËZd„ ÌKwdxbd Gk gøxZ¢ßi pËZ ÌbxLxd„ GidxK iìèy pItwk ekI Zwk eÞËUKmd ewxUêËK ogoit gLxmo xbËtËQd„ GRËdø Zwk xWDxUËZ Awowk Rdø ZwËbk iËcø eÞxZËjwxMZw ÂkØ pËt ÌjËZw„ Gid xK CËbk oit GlwKwk Mkyg ÌlwK, blyt Kiyê, okKwky KiêKZwê, eÖxlm ogwB Cb Ìgwdwo ÌeËZw„ xdR blyt ÌKwd iìèy GËl gw xgËmn ÌKwd gøx£ß GlwKwt GËl ZwËbk AweøwtËdk oiþæ LkP xZxd gpd KkËZd„ xdR blyt eÞcwdiìèy jZgwk Zwk GlwKw ofk KËkËQd og LkP xZxd xbËZd„ xZxd okKwky etow LkP KkËZ xbËZd dw„ Awxi xdËRI Ìgm KËtKgwk Ìbmy xgËbmy owvgwxbK xdËt xMËtxQ Zwk GlwKwt„ xZxdB og AweøwtËdk gøgþÿw KkËZd„ Zwk GlwKwk iŠËlk Rdø xZxd Ìj ÌjËKwd xKQÖ KkËZ ÑZky xQËld„ oºgZ G ckËYk NUdw gwvlwËbËmk BxZpwËo xgkl„

xZxd jLdB GlwKwt ËjËZd xkKzmwk lwBd eËr ÌjËZw„ xkKmwt PËrd gw dw PËrd ogwB GKmZ KËk UwKw ËeËZd„ Ìd#Kwt PËr ÌKwawI ÌMËlI iwxSËbk KËtKxbËdk ÌkwRMwk pËt ÌjËZw„ xZxd PrËZd GKUw Ëd#Kwt DexþÿZ pËZw bmxU Ìd#Kw„ ÌKDB Lwly pwËZ xfkËZw dw„ blyt Kiêykw KÄ KËk GËoËQ gËl ZwËbk Lwly pwËZ ÌfkwËZd dw KLËdw„ Ìgm xKQÖ ËlwKRd xQl jwËbk ovowkB PlËZw Zwk owpwËjøk Dek„ AËdK ÌK xZxd eÞxZxÅZ KËk xbËtËQd„ KwDËK ÌbwKwd KËk xbËtËQd„ KwDËK q×bÛ gøgowk Rdø Zpxgl jÖxMËtËQd„ xdËRk eÞxZÅwËd PwK×kyk gøwewËk GlwKwk ÌlwËKk eÞcwdø xQl ogoit„ Adøwdø eÞxZÅwdËKI Ìbtw pËZw owpwjø„ Zwk GlwKwt Gid ÌKwd eÞxZÅwd ÌdB ÌjLwËd Zwk owpwËjøk ÌQ^wtw ÌdB„

ÂcÖ Zwk GlwKwB dt iwxdËKMË™k og GlwKw Ggv Adøwdø AËdK GlwKwk ovob oboøkw ZwËK xdËt ÌjËZd„ ZwËZ ZwËbk xdgêPËd oÖxgcw pËZw„ xZxd owpwjø KËkd AKwZËk„ iwdÖËnk xPìæwk gwBËk Zwk bwËdk pþæ„ GidI pËtËQ Zwk pwËZ owpwËjøk xgmwl xlÄ„ Awikw gwRy ckZwi ÌKwd eÞxZÅwdËK KZ UwKw owpwËjøk ÌNwnYw ÌbËgd GUw gËl„ AwiwËbk cwkdwËK eÞwtB Aowk eÞiwd KËk xZxd PiËK xbËZd„ KwDËKB gxéZ KkËZd dw„

5.

1991 owËlk ovob xdgwêPËdk ek ekgZêy xdgwêPËdk eÔgê ejêìæ xZxd Zwk eÞxZmÞØZ KwR xdÅwk owËa ewld KËkËQd„ iwxdKMË™k iwdÖn jwËZ opËR Zwk owËa ÌbLw KkËZ ewËk ËoRËdø møwilyËZ GKxU kwRÐdxZK Kwjêwlt ÌLwlw pËtxQl„ GB KwjwêltxU AwxiB LÖ^ËR Ìgk KËkxQlwi„ GxU møwily xoËdiw pËlk xVK xeQËdB AgxþÿZ xQl„ 24/1-1 xkv ÌkwËW xQl Gk xVKwdw„ ÌbwZlwt„ jwËZ MwgZly ÌaËK ÌdËiB GLwËd Awow jwt„ GB KwjêwltxU 2001 owËlk xdgwêPËdk eÔgê ejêìæ gpwl xQl„

kwRÐdxZK KwkËY ewxkgwxkK RygËd jwËZ ÌKwd gøNwZ dw Ëo gøwewËk oËPZd xQËld„ 2001 Gk xdgêPËdk eÔËgê Zwk exkgwËkk ÌKD GidxK Zwk AxfËok ÌKwd ÌlwKI Zwk kwRdyxZk owËa RxrZ xQËlw dw„ 2001 owËl jLd xZxd bÖËUw Awod ÌaËK xdgwêPd KËkd ZLdB ÌKgl Zwk ÌRøÅ Kdøw AwfËkwRw Lwd xdgêwPdy eÞPwkdwk KwËR opwtZwt GxMËt AwËod Ggv xZxd AhwgdythwËg ofl pd„ iwdÖn ZwËK AwìæxkKhwËg MÞpY KËk„ Awxi ÌbËLxQ iwdÖn Zwk Rdohwt QÖËU AwoËZw„ Zwk xiÄhwny g£ßgø ÂdËZ iwdÖn LÖg eQìb KkËZw„ GLd xZxd eÖËkwbþçk kwRdyxZxgb„ iÖdíÖ owËpËgk ÌjwMø D£koÖky„

møwilyk KwjwêltxUk oitoÔPy xQl xgËKl ÌaËK kwZ ejêìæ„ Awxi ZLd Itwky Axfo Ìmn KËk PwkUwk iËcø møwily GËo Ìe^#QwZwi„ iwËo GB AxfoxUk xeQËd eÞwt lwL UwKw LkP pËt ÌjËZw„ iwdÖn LÖg LÖmy pËlw þñâQËëb Zwkw ZwËbk Gixek owËa ÌbLw KkËZ ewkËQ gËl„ AxfoxUk Rdø xZd PwkRd KiêPwky xdËtwM pËlw„ Ìo GK Glwpy Agþÿw„ jLd ovob AxcËgmd PlËZw ZLd iÖdíÖ owËpg xdËRk Axfo Ìmn KËk ÌjËZd ovoËb Zwkek AwoËZd møwily KwjêwlËt„ AoÖþÿZw Qwrw KLËdw møwilyk KwjêwlËt Awow g¬ ptxd„ eÞxZxbd MËr GB KwjêwlËt mZwxcK xhxRUk AwoËZw„ xZxd ogwk Kaw ÂdËZd„ eÞËtwRËd owpwjø opËjwxMZw KkËZd„ GLwËdB blyt RkØky xixUv†Ëlw pËZw„ GKxU ‹r plkØi xQËlw ÌjLwËd GKmZ ÌlwK gowk gøgþÿw xQl„ ZwËbk AweøwtËdk gøgþÿwI awKËZw„ xZxd jxb bm RdËK WwKËZd iwdÖn AwoËZw eéwmRd„ xKìç KLËdw KwDËK ÌfkwËdw pËZwdw„ møily AxfËo ogwBËKB Pw dwþæw xbËt Aweøwtd Kkw pËZw„ 2001 Gk xdgêwPËdk oit ÌaËK cwdix«k gwohgd Zwk kwRÐdxZK Kwjêwlt xpowËg gøwgpÕZ pËtËQ„ GidxK iìèy pItwk ekI„

xZxd jLd xgËbm ÌjËZd ZLdI møwilyk Kwjêwlt g¬ awKËZw dw„ Awxi xdtxiZ Axfo LÖlZwi„ iwdÖËnk bkKwk†Ëlw ÌdwU KËk ZwËK RwdwZwi„ xZxd xgËbm gËoB og xdËbêm xbËZd„ Ìj ÌKwd oioøwk GZ Adwtwo oiwcwd Awxi ÌKwdxbd KwDËK xbËZ ÌbxLxd„ Zwk iwaw GZ bÛØZ KwR KkËZw Ìj AgwK pËt ÌjËZ pËZw„ Ìj oioøwËK ewpwËrk iËZw iËd pËZw AwiwËbk KwËQ ÌoUwËKB xZxd ewxdk iËZw opR KËk xbËZd„ kRdyxZËZ ZwËK AËdK RxUl oioøwk iÖËLwiÖLy pËZ pËtËQ AËdKgwk„ Zwk eÞxZeqkw ZwËK biwËdwk AËdK ÌPÄw KËkËQd„ xKìç ÌKwdgwkB Zwkw ofl ptxd„ xZxd Zwk gÖx¦i£w Awk owpo xbËt og KwxUËt DËVËQd gwk gwk„ ZËg GKaw xdxê§cwt glËgw kwRdyxZËZ Zwk ÌjwMø ijêwbw xZxd ewdxd„ Zwk oxVK iÔløwtd ptxd„ RwxZËK Zwk AwËkw AËdK ÌbItwk xQl„ Zwk eÖËkw RygdUwB GKUw ovMÞwi iÖLk„ ÌKwd xKQÖB xZxd opËR ARêd KËkdxd„ og xKQÖk xeQËdB kËtËQ GK GKUw ovMÞwËik BxZpwo„ Ìo BxZpwo GZB PiKeÞb Ìj Zw xdËt GK GKUw Dedøwo kPdw Kkw jwt„ GZ ÑgxPË¢ø hkw iwdÖËnk Rygd LÖg Ki pt„

møwilyk AxfËok GKUw ÌQw› NUdw gxl„ ÌoUw 1995 owl pËg oºgZ„ idíÖ owËpËgk IËed pwUê owRêwky pËlw l«Ëd„ iwdÖËnk Ìo xK AwpwRwky! eÞxZxbd Lgk ÌdItwk Rdø iwdÖn møwily AxfËo hyr RiwËZw„ iwdÖËnk Kwdíw ÌbËL Awxi AxghÔZ pËt ÌMlwi„ ioxRËb ioxRËb Zwk Rdø Ìbwtw pËlw„ GUw ÂËd AewËkmËdk ek iÖdíÖ owËpg GlwKwk ÌlwKRËdk owËa Kaw glËZ PwBËld l« ÌaËK„ KÚZšZw RwdwËZ PwBËld hwËlwgwowk„ Lgk ewItwk ek KËtKmZ ÌlwK GËo DexþÿZ pËlw møwily AxfËo„ eÞwt bÖB/xZd NëUw Ìoxbd xZxd ÌlwKRËdk owËa Kaw gËlxQËld„

6.

’91 Gk xdgwêPËdk eÞw~wËl xZxd pxkkwieÖk obËk xdRþñ gwxr gwdwËld„ GlwKwt ÌMËl jwËZ iwdÖn opËR ZwËK ewt gw AweøwxtZ pËZ ewËk G iwdËo xZxd xgmwl GK gwxr ÑZky KkËld„ iwËS iwËS xZxd GLwËd kw¢y jwedI KkËZd„ ZLd ÌbLZwi oKwl ÌaËK icøkwZ ejêìæ iwdÖËnk hyk ÌlËMB awKËZw„ xZxd xgkwipyd iwdÖËnk owËa ximËZ ewkËZd„ GKUw Duog ÌlËM awKËZw jZqd xZxd awKËZd ZZqd„ xgËmn KËk  eÞxZUw xdgwêPËdk oit GKdwMwËk AËdK xbd GLwËdB awKËZd„ Zwk þèyI G oit Zwk oŠy pËZd„

Zwk ogxKQÖËZB kËtËQ exkKùedw I kØxPk Qwe„ xZxd Ìj gwxrxU gwdwËld ÌoxU xQl oÖëbk ÌbLËZ„ xUËdk ÌbwPlw Nk„ AwcÖxdK og oÖËjwM oÖxgcwk oiìñt NUwËdw pËtxQl„ ÌoLwËd MwQ MwQwxl Awk f×Ëlk gwMwd KËk iËdwiÖˆKk exkËgm ÑZky KkËld„ bÖk bÖkwìæ ÌaËK iwdÖnRd AwoËZw GB gwxrËZ ÌbLw KkËZ„ AËdK iìèy xixdÄwkI GB gwxrËZ AwxZaø MÞpY KËkËQd„

ÂcÖ GB gwxrxU gËl dt RygËd Zwk og xKQÖËZB ÌbËLxQ  kØxP Awk AwxhRwËZøk exkPt„ oÙxÄmyl iwdÖËnkw Ìj kKi pd xZxd ÌokKi„ Zwk ÌewmwK AwmwK, RÖËZw, Rwiw, UwB, Nxr Zwk Axfo, gwxr, Mwxr og xKQÖB kØxPmyl„ xZxd iwdÖn xpowËgI AZøìæ Ìo#xLd„ eÙxagyk og ÌbmB eÞwt ¸id KËkËQd, ÌeöËdk bwiy KõwËo PËrËQd, ÌaËKËQd bwiy bwiy og ÌpËUËl„ eËkËQd iÔløgwd Nwxr, UwB, oøÖU ogxKQÖ„ xKìç Zwk iËcø ÌbLwËdedw hwg ÌKwdxbd xQldw„ xZxd MwxrËZ GidhwËg goËZd ÌjËdw iËd dw pt xZxd LÖg bwiy MwxrËZ gËo AwËQd„ LÖg oËPZd xQËld xZxd og gøwewËk„ Zwk þôkYmx£ß xgþôtKk„ xZxd GKowËa eÞwt ew^PmZ Ëfwd d¹k iËd kwLËZ ewkËZd GK oit„ ÂcÖ ZwB dt AwkI AËdK ÌQwU LwU xRxdo iËd KËk xbËt AwiwËbk ZwŒg KËk xbËZd„ AwoËl Awiwk bÙxÄËZ xZxd xQËld GKRd oóeÔYê iwdÖËnk eÞxZKÚxZ„ xgkl GK iwdÖn„

eÞai jLd xZxd xdgwêPdy eÞPwkdwt dwËid ZLd ZwËK xdËt iRwk iRwk og ËK#Z×pl I AwËlwPdw bwdw g^wcxQl„ Gk AwËM xZxd ËgËQ ÌgËQ AdÖÅwËd ÌjËZd„ ogwB ZwËK KwQ ÌaËK ÌbLwk oÖËjwM ewtxd„ jwk ÌgmykhwMB xQl Æ×l„ bÖÄ ÌlwËKkw ZLd eÞPwk KkËlw Ìj xZxd Gixe pËl Zwk gwxrËZ ÌKD ÌbLw KkËZ ÌjËZ ewkËg dw„ ÌMU xbËt bwËkwtwdkw XÖKËZB ÌbËgdw„ pøw«ËmK KËk xZxd owgwd xbËt pwZ ÌcwËgd BZøwxb BZøwxb„ ekgZyêKwËl ÌbLw ÌMËlw Zwk gwxrk bkRw ogoitB ÌLwlw, Awk xZxd pøw« ÌmKB ÂcÖ KËkddw gÖËKI Z×Ël Ìdd iwdÖnËK„ xZxd Ìj xdkpvKwky iwdÖn GUw AwËþæ AwËþæ ÌRËdËQ iwdÖn„

Adø kwRdyxZxgbËbk iËZw xZxd xQËld dw„ xZxd gkwgk MZwdÖMxZKZwk gwBËkk GKRd iwdÖn„ iwdÖnËK xiËaø eÞxZmÞØxZ ÌKwdxbd Ìbdxd„ xiËaø glËZddw gw KwDËK ÌZwnwËiwby KkËZd dw gËl AËdËK glËZw xZxd kwRdyxZ ÌgwËSd dw„ kwRdyxZk Ìdwvkw KÔUËK#ml KkËZd dw„ Rdohwt b^wxrËt KLËdw xiaøw eÞxZmÞØxZ Ìbdxd„ xgËkwcy kwRdyxZËK mÛ¦w KkËZd„ KLËdw KwËkw Dek eÞxZËmwËck xPìæw KkËZd dw„ oZø Kaw glËZ KLËdw xeQew pdxd„ xZxd xdRblyt ÌlwKËbk Lwkwe KwËRkI oiwËlwPdw KkËZ QwrËZd dw„ xZxd og oit glËZd, ‘oËZøk Rdø Rygd ÌMËlI eËkwtw ËdB’„ Zwk iËcø A¨ÖZ GK owkløI Awxi ÌbLËZ ÌeZwi„ xZxd jw glËZd ÌowRw oweUw gËl xbËZd„ NÖxkËt ÌexPËt Kaw ËKid KËk glËZ pt Zw RwdËZd dw„ AwoËl Zwk ÌKwd bÖgêlZw xQldw„ KwËkw KwËQ Zwk ÌKwd bwtg¦ZwI ÌdB; ÌoRdøB xZxd xQËld AKeU„ KwDËK xiËaø ÌZwnwËiwb gw LÖmy Kkwk Zwk ÌKwd bkKwk ÌdB„ Zwk GB AwewZ: oklZwËK ÌKD ÌKD eÔRy Kkwk ÌPÄw KËkËQ gËU ZËg AwËLËk KwËkw ÌKwd hwËlw ptxd„

AËdËKB ZwËK fw^xK xbËt xKQÖ ewItwk ÌPÄw KËkËQ xKìç xZd ogB gÖSËZd, gÖËSI xKQÖ glËZd dw„ GBhwËg xZxd kwRdyxZk iwdÖn xPËdËQd„ xZxd glËZd, ‘Awxi iwdÖnËK ew ÌaËK iwaw ejêìæ GKgwk ÌbLËlB gÖSËZ ewxk ÌK ÌKid’„ KawUw Ìj oZø Zwk AËdK eÞiwY Awxi ÌeËtxQ„ AËdËKB g¬×k ÌgËm GËo xKQÖ fwtbw pwxoËlk ÌPÄw KËkËQ xKìç ÌoUw xQl LÖgB owixtK„

Zwk iËcø Awlöwp xKQÖ HmðxkK †dwgly xbËtxQËld gËl Awiwk iËd pËZw„ GUw xdËt Awxi AËdK ÌhËgxQ„ Ìjid GKUw Dbwpkd ÌbB„ GUw xdËt Awikw xdËRkw AËdKgwk Kaw gËlxQ„ ÌKËdw Gid pt Gog xdËt„ iÖdíÖ owËpËgk ÌeÞwMÞwi KLËdw eÞwKÚxZK KwkËY gwxZl KkËZ ptxd„ ÌbLw ÌMËlw Awikw XwKw ÌaËK kItwdw pËtxQ, eËa Z×iÖl gÙxÄ pËâQ, Sr gdøw pËâQ xKìç AdÖÅwËd þÿËl Ìe#^ËQ ÌbLlwi og xVK VwK„ gÙxÄ ÌaËi Ìkwb DËV ÌMËQ„ GkKi GKgwk dt gÉgwk pËtËQ„ Awxi xgxþôZ pËt ÌhËgxQ ÌKËdw GkKi pt!  Zwk owËa okwoxk ÌKwd ÌjwMwËjwM AwËQ Awlöwk! xKQÖ GKUw AwËQ Zwk iËcø ÌjUwk KwkËY xZxd GKw GKw AËdK bÖMêi ea ewxk xbËZ ÌeËkËQd„ ptZ Zwk oZZwZô RdøB GidxU pËt awKËg„

ÌKD Ìmn ejêìæ Zwk ea AwUKwËZ ewËkxd„ ÌjB Zwk qxZk ÌPÄw KËkËQ ÌoB qxZk oóiÖLyd pËtËQ„ GkKi pwRwkUw NUdw Awxi NUËZ ÌbËLxQ„ ZwËK fw^xK ÌbItw AZ opR xQldw„ xKìç xZxd KLËdw Gog xdËt DâPgwâPø KkËZd dw„ xZxd glËZd, ‘iwdÖn AwiwËK ew cËk UwËd Awk Awlöwp AwiwËK P×l cËk UwËd’„ Zwk D¤wd ÌKwd AwKxþôK NUdw dw„ xZxd DËVËQd cyËk cyËk xKìç ÌKwd fw^K ËdB„ Zwk DâPZwk MÞwfUw GKB MxZËZ DËVËQ„ KLËdw DËVËQ KLËdw ÌdËiËQ GkKi ptxd KLËdw„ GKlq eÞxZK×lZw ewxk xbËtB xZxd AwR ofl GKRËd exkYZ pËZ ÌeËkËQd„

7.

ËlLwk ÂkØËZB Zwk oiwtwdÖgZyêZwk Kaw gËlxQlwi„ Awxi RygËd Awk GKRd x§Zyt iwdÖn ÌbxLxd Ìj oitËK GZLwxd iÔlø Ìbt„ AwR D£k AwËixkKwt gËo AdÖhg KkxQ oiËtk iÔlø KZLwxd„ ÌjUw xZxd AËdK AwËMB gÖËSxQËld„ AxhšZw ÌaËK xmËLËQd„  xZxd Awk bmRd kwRdyxZËKk iËZw xQËld dw„ Zwkw oitËK ÌZid †kØZò xbËZd dw„ GlwKwt ÌKwd ÌeÞwMÞwi bmUwt awKËl iìèy gw ÌdZwkw ÌjËZd b’Ö xZd NëUw ek„ GUwB xdtËi b^wxrËt xMËtxQl„ ÌlwKRd GËZB Ahøþæ pËt xMËtxQl„

xKìç gøxZ¢ßi NUwËld iÖdíÖ owËpËg„ xZxd bmUwk ÌeÞwMÞwËi bmUw gwRwk ew^P xixU eÔËgê ËjËZ ÂkØ KkËld„  eÞai eÞai Gid pËtËQ Awikw AdÖÅwdþÿËl xMËt ÌbxL ÌlwKRd ÌýUR g^wcw Qwbw KkËQ„ Awikw xMËt pwxRk„ DËbøw£ßwËbk ÌbLw owqwZ ÌdB„ GKUw xggÛZKk Agþÿwt eËk ÌjËZw ÌlwKRd„ eËk AwËþæ AwËþæ xVK pËt jwt„ Awiwk gwËkw gQËkk AxhšZwt LÖg KiB Ìbky KËk ÌKwawI ÌjËZ ÌbËLxQ„ ÌlwKRd Gkek ÌRËd jwt Zwk oóeËKê„ ZwkwB Gkek eÔgê ÌaËKB ÑZky pËt awKËZw„ KLËdw Ìbky pItwUw xQl xdZwìæB AwKxþôK„ GRËdø xZxd qiw ÌPËt xdËZ hÖl KkËZd dw„ xZxd ogoit glËZd, ‘KwËkw oit dÄ Kkwk AxcKwk Awiwk ÌdB„ Awiwk Rdø KwËkw GK iÖpÔZê dÄ ÌpwK Zw Awxi PwBdw’„

jZ bÖËkk ÌeÞwMÞwi ÌpwK dw ÌKËdw xZxd ÌPÄw KËkËQd oit iËZw Ìe^#QwËZ„ GRËdø xZxd pwËZ oit xdËt Ìgk pËZd„ GgøwewËk ÌKwd G…xKDR xQldw„ KLËdw Awiwk  Ìbky pËl ipw ÌUdmËd eËr ÌjZwi„ Rwxd xZxd Ìgmyqd AËeqw KkËgd dw„ xMËt ptZ ÌbxL xZxd MwxrËZ gËo AwËQd„ Mwxr ýUwUê xbËt WÛwBhwk ÌkxW„ Gid pËtËQ pwËZ oit Ki, LwItwk oÖËjwM ptxd„ KLËdw ÌeöËU AËcêK Lwgwk ÌkËLB AwiwËbk QÖUËZ pËtËQ„ Zwk þeyËWk owËa ewkwB xQl bÖûKk„ AËdK xbd kwþæw ÌaËK Awikw xgÆ×U Ggv Klw xKËd ÌLËtxQ„ eÞwtmB Awikw Lwgwk owËa KËk xdËt xMËtxQ„ jwËZ Adø KwDËK xgk£ß KkËZ dw pt„ MwxrËZ gËoB Awikw  AwiwËbk Lgwk ÌoËk ÌflZwi„ AwiwËbk ÌidÖ xQl xPËKd oøw«DBP Ggv fÝ×Uo„

AËdK oit Bx™d ÌgwËU KËk Awikw xgþæyYê PkwéËl xMËtxQ gw ÌpxlKïUwËk KËk xMËtxQ ÌKwawI, AwiwËbk Ìbky ptxd KLËdw„ Lwgwk bwgwk Awikw XwKw ÌaËKI xdËt ÌjZwi AËdK oit„ AìæZ eéwmRd ÌLËZ ewËk GkKi Lwbø AwiwËbk owËaB awKËZw„ GËqË¢ AwiwËbk ÌidÖ pËZw xPËKd xLP×ky„ LwgwËkk ÌKwdxbd oUê erËZ mÖxdxd„ ÌkwRwk iwËo iÖLËkwPK og BfZwxk ÑZky pËZw„ GLdI iËd pËl xRËg ewxd AwËo„

Gid pËtËQ Awikw þeyWËgwËU KËk xkxlf ItwKê KkxQ„ PwxkxbËK gdøwk AÐa Rlkwxm„ b^wrwËdwk RwtMw ËdB„ Awikw ÌgwU gËoB hwoËZ hwoËZ LwItw owkxQ „ Gid pËtËQ GK GKxbd AwiwËbk bm gwËkwxU jwtMwt ÌjËZ pËtËQ„ xKìç AwiwËbk Ìbky ptxd KLËdw„ oiËtk iÔlø ÌgwËSd gËlB AwR xZxd GZgr pËZ ÌeËkËQd„

8.

xixWtwk owËa Zwk AowcwkY oóeKê MËr DËVxQl„ eÔËgê ËaËKB Zwk owËa xixWtwk oóeKê awKËlI Awiwk oiËt Gk iw¢w ÌgËrxQl KËtK†d„ RdovËjwËMk PwK×ky gËl AwiwËK ovgwbe¢ Ggv owvgwxbKËbk owËa oLøZw MËr Z×lËZ pt„ Awiwk Rdø KwRUw opR xQl„ GRdø jw xKQÖ Kkdyt ogxKQÖ Kkwk Gx£ßtwk Awiwk xQl„ Gog gøwewËk xZxd xQËld þôwUê Ggv Dbwk„ xZxd AwiwËK KLËdw ÌKwd xKQÖk Rdø ËeÞowk x¢ßËtU dw KkËlI Awxi xdËR ÌaËKB GKUw ZwxMb AdÖhg KkZwi„ GB JxP£Ëgwc xZxdB Awiwk iËcø RwMkØK KËk xbËtxQËld„ ZwB ogoitB Awxi dZ×d xKQÖ Kkwk ZwxMb AdÖhg KkZwi„ iwdÖn ZwËK RwdÖK GB hwgdwUw Awiwk iËcø KwR KkËZw„ AwRI KËk„ GRdø KËk Ìj, Zwk iËZw Awbmê iwdÖn gr eÞËtwRd AwiwËbk„

ovgwbeË¢ Zwk ovgwb Qwew pËZw eÞwt xdtxiZ„ xZxd Ìj KhwËkR ÌeËZd AËdK iìèyI Zw ÌeËZd dw„ GK GKxbd Gid pËtËQ bm gwËkwxU ex¢Kwt GKowËa Zwk GKB ovgwb Qwew pËtËQ„ ovgwbe¢ QwrwI ÌkxWI ÌUxlxhmËdI Zwk ovgwb awKËZw„ RdovËjwËMk PwK×ky KkËlI Awxi gkwgk ovgwbeË¢k owËa jÖ£ß ÌaËKxQ„ ÌlLwËlxL Awiwk eøwmd„ ow®wxpK xgxP¢w Ggv ow®wxpK 2000 Awiwk KwËRk Ìq¢„ Awiwk xeÞt mÛ˦t oóewbK mwpbZ ÌP#cÖky AwR Awk ÌdB jwk owËa Awxi eÞwt 23 gQk KwR KËkxQ„ iÖdíÖ owËpËgk owËa ZwËbk GKUw ewxkgwxkK oóeKê xQl„ mwpbZ hwBI Awiwk PwK×kyk Rdø ZLd oÖewxkm KËkxQËld„ ovgwbeË¢k owËa RxrZ awKw Ggv RdovËjwËMk PwK×ky bÖËUwB Awxi GKowa KkËZ ÌeËkxQlwi GRËdø„ x¢ßËtxUh KwRËK xZxd AZøìæ hwËlwgwoËZd Ggv Duowp xbËZd„

ÂcÖ xoxdtk owvgwxbK gw oóewbKB dt RÖxdtkkw owvgwxbKkwI ZwËK eQëb KkËZw„ Zwk ÌjËKwËdw AdÖÅwËd XwKwk owvgwxbKkw pwËimwB ÌjËZd jwkw ogwB eÞwt Awiwk g¬× xQl„ iwxdKM™ ÌeÞo Kõwg ÌaËK ÂkØ KËk owvgwxbKkw dwdwhwËg DeKÚZ pËtËQ„ Awxi xdËRB GUw KkZwi §wxtZò xdËt„

GQwrw Ìj ÌKwËdw eÞËtwRËd xixWtw RMËZ opËjwxMZwk pwZ gwxrËt xbËtËQd„ GKgwk GKRd ÌþewUêo RwdêxlýU iwkw jwItwt Zwk GK oìæwËdk ÌlLwerwk Rdø GK gQËk 60 pRwk UwKw ÌbItwk gøgþÿw Kkw pËtxQl„ GkKi NUdw AËdK AwËQ„ Awxi RwZyt ÌeÞoKõwËgk Ìi¹wkmye ÌeËtxQlwi 1995 owËl ZwkB KwkËd„ owvgwxbÌbk eÞxZ Zwk mÛ¦w xQl Aexkoyi„ xoxdtk owvgwxbK, oóewbKkw ZwËK LÖgB eQëb KkËZd„

G eÞoËŠ GKxU †kØZòeÔYê NUdw DËlöL KkxQ„ 1997 owËlk NUdw pËg„ AwItwiylyM ZLd qiZwt„ xKQÖ P¢ßwìæKwky cwikwBËt iÖdíÖ xokwxiËK pwilw PwxlËt hwOP×k, lÖUewU BZøwxb KkËlw„ iÖdíÖ owËpg ZLd l«d„ GB NUdwt gøweK eÞxZx¢ßtw pËlw ÌbËm xgËbËm„ ItwÀêgøwvK qײ eÞxZx¢ßtw gøw£ß KkËlw„ Zwk xdËbêËm Ìoxbd xgËKËlB Awikw ÌeÞo KdfwËkëo Kklwi ÌeÞoKõwËgk xh AwB xe lwDË™„ Ahwgdyt gøwewk NUËlw„ eÞwt AwxmRd owvgwxbK ÌoxbËdk ÌoB KdfwËkËëo DexþÿZ pËtxQl„ Ìoxbd owvgwbe¢ ÌjhwËg GB AdøwËtk xgËkwxcZw KËkxQl Zw xgþôtKk„ Ìmtwk ËKËlvKwkyk oitI Awikw ÌeÞoKõwËg GKgwk ÌeÞo KdfwËkëo WwKlwi„ ZLdI GidB pËtxQl„ iÖdíÖ owËpg ZLd Ìmtwk ÌpwÀwËbk DË¥Ëmø Ìgmy bwi xbËt Ìmtwk dw ÌKdwk Rdø gËlxQËld„ G RwZyt NUdw xgkl„

9.

AwRËK Ìj xgmwl iÖdíÖ xmùe ÌMwÅy MËr DËVËQ Zw GKxbËd ptxd„ GB Ìj GK GK KËk MËr DËVËQ iÖdíÖ xokwxiK gw iÖdíÖ ÌfxgÛË…k iËZw gr gr xmùe eÞxZÅwd Zwk xeQËd kËtËQ Zwk byNê xbËdk mÛi xdÅw Awk exkmÛi„ iÖdíÖ owËpgËK ‘Ìolfz ÌiBW iøwd’ glw pËt awËK„ iw¢ 75 UwKw xbËt xZxd Zwk gøgow Rygd ÂkØ KËkd„ iÖdíÖ AwUê ÌeÞo Zwk RygËdk eÞai xdRþñ gøgow ÌjUwËK xZxd AwRI gw^xPËt ÌkËLËQd„ Zwkek ÌaËK  eÞwt Acê mZw²y cËk xZxd gøgowk owËa RxrËt AwËQd Ggv GKUwk ek GKUw xmùe eÞxZÅwd MËr Z×ËlËQd„ xgËbËm ËbËmk iÖL DŒl KkËQd, KiêovþÿwËdk gøgþÿw pËtËQ pwRwk pwRwk iwdÖËnk„ xZxd jLd Ìj gøgowtB pwZ xbËtËQd ÌoUwËZB Ìowdw fxlËtËQd„ Zwk bÖkbmyêZwk KwkËYB GUw oºg pËtËQ„

Zwk Ìmtwk ÌpwÀwkkw ZwËK LÖgB hwËlwgwoËZd„ byNê GKjÖM Awxi Zwk ÌKwóewdyk eÞxZUw GdÖtwl ÌRdwËkl xixUv-G ÌaËKxQ„ xixUv ÌmËn ÌbLZwi owcwkY Ìmtwk ÌpwÀwkkw Zwk owËa Qxg ÌZwlwk Rdø Éixk ÌLËt ekËZw„ xZxd Ìj lhøwvm xbËZd ZwËZ KLËdw ÌKwd Ìmtwk ÌpwÀwkËK AoËìæwn eÞKwm KËkËZ ÌbxLxd„ gkv Ìmtwk ÌpwÀwkkw ZwËK Ìbwtw KkËZw„ Zwk K×mly GëUwkËeÞdwkmyËek Rdø Zwkw hÔtmy eÞmvow KkËZw„ GUw gwvlwËbËmk eÞwBËhU ÌoƒËk LÖgB xgkl NUdw„ gwvlwËbËmk iìèykw xgËbËm ÌbËmk xmùe gwxYËRøk Kaw DVËl DbwpkY xpËoËg iÖzdíÖ’k Kaw gËl ogoit„

xZxd GKRd exkmÛiy iwdÖn„ ÌKwd xKQÖB Zwk opËR AxRêZ ptxd„ GKRd GKK iwdÖn xpowËg Zwk ARêd AowcwkY„ xZxd gwgw iwËtk GKiw¢ oìæwd„ Qw¢ xpowËgI xZxd xQËld AZøìæ Ìicwgy„ xgmðxgbøwlËtk xWMÞy ARêËdk ek PwKÖkyk xbËK dw ÌjËt gøgowk eÞxZ iËdwxdËgm KËkd„ ÂkØk xbËK ZwËK GKwB og xKQÖ KkËZ pËtËQ„ Zwk iÖËLB ÂËdxQ xZxd GKUwdw Ënwl gQk eÞxZxbd AwVwËkw NëUw KwR KËkËQd„ AwRËK GZUw gtËoI xZxd eÞxZxbd Ìnwl NëUw KËk KwR KËkd„ GLËdw ZwËK GKRd ZkØËdk owËa Z×ldw Kkw jwt AdwtwËo„ ZwkØËYøk Ìj Dbøi Zw AwRI ÌbLËZ ewItw jwt Zwk iËcø„ AwRI xZxd Zwk oKl KiêKw« oÖPwkØkÕËe exkPwxlZ KkËQd„ xdËRk Axfo, kwRdyxZ ogxKQÖB PlËQ oÖPwkØ kØËe„

ÂcÖ xmùe eÛxZÅwdB dt xZxd MËr Z×ËlËQd GKwxcK Æ×l, pwoewZwl, ioxRb, AwmÛtËKëbÛ„ GQwrwI iwxdKMË™k Gid ÌKwd GlwKw ÌdB ÌjLwËd xgxhdí xmqw eÞxZÅwd, ioxRb, iwbÛwow, KõwËg Zwk bwËdk þemê ÌdB„

ÂcÖ iwxdKM™B dt Gk gwBËkI P›MÞwi, gxkmwl, UwŠwBËlk xgxhdí jwtMwt Zwk bwd kËtËQ„ Awxi xdËRI KËtKgwk Awiwk GlwKwk ioxRËbk Rdø Zwk KwQ ÌaËK ÌWwËdmd xdËtxQ„ Zwk owËa NÖËkxQ xgxhdí jwtMwt„ pwRwk pwRwk iwBl ewxk xbËtxQ Zwk owËa„ ÌjLwËd WwK eËkËQ ÌoLwËdB QÖËU ÌMËQd KLËdw ewËt Ìp^ËU, KLËdw xk…wt, KLËdw Ìpw«wk xeQËd PËr, KLËdwgw Ìd#Kwt„ ovob oboø xpowËg eÞxZgQk xZxd AdÖbwËdk Rdø jw jw ÌeËZd Zwk eÞxZxU Kdw owpwjø xpowËg xbËt xbËZd„ GlwKwk Gid ÌKwd ioxRb iwbÛwow gw Kõwg ÌdB ËjUw GKwxcKgwk AdÖbwd ewtxd„ Gid ÌKwd Mkyg iwdÖn ÌzdB Ìj Lwxl pwËZ xfËkËQ„ gwB ÌkwËUmd KËk AdÖbwd Ìbtw pËZw„ GKËPwLw ÌKwd dyxZ eQëb KkËZd dw„ oigëUËdk dyxZËZ xZxd xgmðwoy xQËld„

Zwk iËcø AËdK oÔqô oÔqô gøwewk Awxi ÌbËLxQ, ÌbËL xgËiwxpZ pËtxQ, pZgwKI Ki ptxd„ AwRËKk xbËd iwdÖn xKhwËg xdËRËK GZUw ewkËfƒ kwLËZ ewËk Zw ÌhËg AgwK pËtxQ„ xZxd ÌKwkwY oÖzdíwpz iwxfK Plwk ÌPÄw KkËZd„ iwdÖnËK ÌKwd hwËgB VKwËdwk Kaw xZxd hwgËZ ewËkËZd dw„ Zwk owËa jwkw gøgow KËkd ZwkwI awËKd oìçÄ KwkY ZwËbk ewIdw ÌPK ÌeËZ ÌKwdxbd Ìbky ptxd„ Awiwk gwËkw gQËkk AxhšZwt ÌbËLxQ ÌKwdxbd AwiwËbk ÌgZd ÌeËZ GKxbdI Ìbky ptxd„ jxb KLËdw iwËok 1 ZwxkL Axfo g¬ awKËZw ZwpËl AwËMk xbd ÌgZd xbËt ÌbItw pËZw„ GB xdti AwR Pxlöm gQk cËk PlËQ„ ÌKwd bÖxgêewËKI Gk Adøaw ptxd„

AwiwËbk iìèy, GixeËbk lwL lwL UwKw ÌUxlËfwd xgl AwRI ewIdw AwËQ„ Zwkw iËd KËk GUw ZwËbk dw xbËlI PËl„ RdMËdk etowt fÖxZê KkËZ Zwkw Awdëb ewt„ xKìç xZxd Gog AxdtiËK AeQëb KkËZd„ Zwk ovob oboø xpowËg ËUxlËfwd xgl xbËZ KLËdw GKxbdI Ìbky ptxd„ xZxd ÌKwd xbd xWflëUwk pdxd„ AwiwËbk eÞxZ Krw xdËbêm xQl Gog gøwewËk oËPZd awKwk„

GRËdø Ìj ÌKwd KwR Awikw opËR KkËZ ÌeËkxQ„ AwiwËbk KLËdw ÌKwd xKQÖk Rdø eÞhwg LwUwËZ ptxd„ iwdÖn Zwk dwi ÂËdB KwR KËk xbZ„ Awikw MgêËgwc KkZwi jLd ÌKwd okKwky AxfËo NÖn QwrwB AwiwËbk KwR pËt ÌjËZw„ jLd ÌjLwËd xMËtxQ Zwk eÞxZ iwdÖËnk iËcø mÛ¦w ÌbËLxQ„ AwikwI jËaÄ †kØZò ÌeZwi„ GlwKwk KwËRk Rdø AwiwËK dwdw jwtMwt ÌjËZ pËZw„ eÛcwdiìèyk Axfo ÌaËK ÂkØ KËk iìèy, Gixe, xWxo, xUGdI ogê¢B Zwk oZZwk Rdø AwiwËbk †kØZò Ìbtw pËZw„ Awxi LÖgB GdRt KkZwi Gog„ Mhyk RygdËgwc, iwdxgK †dwgly, døwtekdZw Ggv oZZwk RdøB xZxd GhwËg iwdÖËnk pÕbËt þÿwd KËk xdËZ ÌeËkËQd„

10.

kwRdyxZxgb xpowËgI xZxd xQËld gøxZ¢ßi„ xZxd Awk bmRd ZawKxaZ kwRdyxZxgbËbk  iËZw xQËld dw„ kwRÐdxZK ÌgmøwedwËK xZxd iËdeÞwËY NÙYw KkËZd„ GRËdø Zwk owËa AËdK ZawKxaZ WwKo^wBËU kRwdyxZËKk gxdgdw pËZwdw„ AwbËmêk lrwBËt AËdËKk owËaB Zwk fwBU pËZ ÌbËLxQ„ GKgwk GKRd WwKowBËU kwRdyxZxgb I iìèy Zwk xdgwêPËdk LkËPk Rdø Zwk KwËQ e^xPm lwL UwKw PwBËld„ ÌoB kwRdyxZxgb GKRd cdy iwdÖn„ UwKw xZxd ZwËK Ìbdxd„ xZxd glËZd ‘Awxi UwKw ZwËKB ÌbB jwk ÌdB’„ xZxd glËZd, ‘jwk AwËQ ZwËK ÌbtwËZw Adøwt’„ GB ckËYk AwbËmêk lrwB ZwËK eÞxZ xdtZ KkËZ pËtËQ„

kwRdyxZËK eÔ^xR KËk fwtbw ÌlwUwk xgkØ˦ xQËld xZxd„„ xZxd kwRdyxZ KËkËQd RdMËYk Rdø„ kwRdyxZ ZwËK xKQÖB xbËZ ewËkxd gkv xZxd xbËtËQd AËdK„ xZxd GKRd L^wxU ËbmËeÞxiK„ ÌbËmk þñwaê Rlw™xl xbËt jwkw KwR KËk ZwËbk owËa xZxd KLËdw xQËld dw„ xZxd iÖx£ßjÖ˦k oit okwoxk jÖ˦ Avm dw xdËlI iÖx£ßËjw¦wËbk dwdw hwËg owpwjø KËkËQd„ G Kaw KøwËïUd AwgbÖl pwxli op AËdËKB RwËdd„ iÖx£ßËjw¦wËbk eÞxZ Zwk Aoyi mÛ¦w ÌbËLxQ„ xZxd jLdB oÖËjwM ewd ZwËbk Rdø KËkd„ iÖx£ßjÖ¦xgËkwcyËbk xZxd iËd eÞwËd NÙYw KkËZd„ xZxd Zwk dyxZ ÌaËK KLËdw xgPÖøZ pdxd„

xghdí oit xgxhdí bËlk kwRdyxZxgbËbk Zwk þôkwdwedí pËZ ÌbËLxQ„ xZxd ÌPÄw KËkËQd ZwËbk opËjwxMZw Kkwk„ xgËkwcy kwRdyxZk eÞxZ xZxd KLËdw eÞxZxpvowekwtd xQËld dw„ Awxi ÌbËLxQ Zwk bl jLd qiZwt awKw Agþÿwt xZxd KLËdw xgËkwcyËbk eÞxZ ÌKwd mwxþæiÔlK xKQÖ KËkd xd AaP ZwkwB jLd qiZwt xQl Zwk bËlk eÞxZ eÞxZxpvow ekwtd xQl„ Zwk KiyêËbk xZxd xdkØuowxpZ KËkËQd eÞxZxpvowekwtd pËZ„ GRdø xgËkwcykwI Zwk ipwdÖhgZwt iÖˆ pËZw„ jxbI gwvlwËbËmk kwRdyxZ eÞxZxpvowk kwRdyxZ„ NÙYwk kwRdyxZ„ xZxd KËkËQd DËùUw„ GRËdøB AËdKËK glËZ ÂËdxQ iÖdíÖ owËpg kwRdyxZ ÌgwËSdw„ xZxd ZLd glËZd, ‘IB kwRdyxZ Awxi gÖSËZI PwBdw Ìj kwRdyxZ NÙYwk Awk eÞxZxpvowk„ Ìj kwRdyxZ iwdÖnËK KÄ Ìbt Ìo kwRdyxZ Awxi KkËZ PwBdw„ kwRdyxZ Awiwk gøgow dw„ GRËdøB Awxi eÞxZxÅZ pËt kwRdyxZËZ GËoxQ„ Adø AËdËKk iËZw kwRdyxZk iwcøËi eÞxZxÅZ ptxd’„

kwRdyxZKËbk pVKwkyZwk Kaw xZxd og oit glËZd„ ‘Zwkw Rdohwt b^wxrËt jw gËl Zw xgmðwo KËkdw„ gËl GKUw KËk AwËkKUw„ ewlêwËiËëUk iËZw eÞxg¢ RwtMwt bw^xrËtI Zwkw xiËaø gËl’„ ZwËK ewlwêËiËëU ogoit oZø KawUwB glËZ ÌbËLxQ„ RdMËdk Kaw glËQd„ GlwKwk DdítËdk Kaw glËQd„ xZxd eÞwtB glËZd, ‘ÌbLËg ÌKwd kwRdyxZxgËbk ÌQËlËiËtkwB ÌbËm erwÂdw KËkdw„ owcwkY iwdÖËnkw oìæwËdkw AwËëbwld KËk †xl Lwt Awk Zwkw Zwk fl ÌhwM KËk„ Awikw ZwËbk gøgpwk KËk qiZwt xMËt QÖËr ÌfËl ÌbB’„ xZxd ogkKi AoZZwk xgkØ˦ xQËld„ GB xdËt Zwk iËcø AËdK jìèdw xQl„ xZxd glËZd ‘Awiwk Rygd xbËt pËlI jxb ÌbmUwËK hwËlw Kkw ÌjËZw ZwpËl ZwB KkZwi„ xKìç ÌoUw ÌZw pËâQdw’„

ZwËK kwRdyxZËZ eÞai ÌaËKB xdRblyt KxZet kwRdyxZKËbk xgËkwcyZw ÌiwKwËglw KËk PlËZ pËtËQ„ xZxd kwRdyxZËZ AwËod GUw ÌKD ÌKD Pwtxd„ KwkY Zwk iËZw ou ÌlwK kwRdyxZËZ GËl KwËkw KwËkw Rdø AoÖxgcw pËt jwt„ Zwkw Zwk xgËkwxcZw KkËZ awËK„ G xdËt ZwËK AËdKgwk xgËkwËc RrwËdw pËtËQ„ xZxd owpxoKZwk owËa og nrjìè ÌiwKwËglw KËkËQd„ GoËgk oÖËjwMI xdËtËQ AËdËK„ xgËkwxcZwt B¬d jÖxMËt AËdËKB fwtbw lÖUËZ ÌPËtËQ„ ÌoUw Dek ÌaËK xdP ejêìæ„

kwRdyxZk KÔU ÌK#ml xZxd eÞai eÞai hwËlw gÖSËZd dw„ GUwk oÖËjwM xdËtËQ AËdËK„ xZxd ogoit opwgþÿwd PwBËZd„ ÌKwd SMrwSwxU dw KËk oxóixlZhwËg GlwKwk Ddítd PwBËZd„ xKìç ÌoUw gwk gwk gwcwMÞþÿ pËtËQ„ AËdK oioøw ÌiwKwxglw KËk ZwËK kwRdyxZËZ eÛxZÅw ÌeËZ pËtËQ„ GËqË¢ iwdÖËnk þñwaêekZw ÌbËL xZxd pZgwK pËZd„ ÂcÖ RdMËdk hwËlwgwowB xQl Zwk o¹l„ Ìj ÌKwd bÖËjwêËM RdMYB Zwk ewËm ÌaËKËQ„

kwRdyxZk eÖkûKwk xZxd ÌeËtËQd„ ZËg Zwk ÌjwMøZw xQl Adø AËdËKk ÌPËt Ìgmy„ AwiwËbk ÌbËm hwËlw ÌlwËKk iÔløwtd pt Ki„ oZZwk ÌZid ÌKwd bwi ÌdB„ ZwkekI xZxd eÞxZgwk Gixe pËtËQd, bËlk ÌRlw ohwexZ pËtËQd, eÞcwdiìèyk DeËbÄw pËtËQd, iìèy pËtËQd„ 2001 G xZxd iwxdKMË™k bÖËUw Awod ÌaËK xdgwêxPZ pd„ Gkek iìèy pd„ Awiwk iËd AwËQ Ìjxbd iìèyohwk mea pt Ëoxbd Zwk owËa Awxi gŠhgd xMËtxQlwi„ ÌoUwI GKUw þôkdyt iÖÉZê ÐgxK„ iìèy pItwk ek ÌbËLxQ Zwk xgdt„ xZxd ogwêìæKkËd ÌPÄw KËkËQd xKQÖ Kkwk„ GËqË¢I xZxd nrjËìèk xmKwk pËtËQd„ ZwËK KwR KkËZ gwcw xbËtËQ þñwawêËìñnykw„ xKìç xZxd KLËdw Zwk Awbmê xgoRêd Ìbdxd„ KwËkw KwËQ iwawI dZ KËkdxd„ GUwB Zwk ÑgxmÄ„ GUwB ZwËK xhdí iwdÖËn exkYZ KËkËQ„

11.

xZxd GKRd xiÄhwny iwdÖn„ Kaw gËld jÖx£ß xbËt„ jÖx£ßËZ ZwËK ÌKD pwkwËZ ewkËZw dw„ xiËaøËK xZxd AeQëb KËkd„ xZxd jLd AËlwPdwk ËUxgËl gËod gw Rdohwt g£ßÙZw KËkd ZLd iwdÖn Zwk Kaw ÂdËZw iìèiÖˈk iËZw„ gr gr AwilwËbk Zwk Rygdbmêd gw Zwk oZZwt iÖˆ pËt ÌjËZ ÌbËLxQ„ Rdohwt xZxd ËKwdxbd xlxLZ g£ßÙZw glËZd dw „ ÌjËKwd exkxþÿxZ ÌiwKwËglwk GK AowcwkY qiZw Zwk xQl„ xZxd KLËdw pwkËZ ËmËLd xd„ ekwRt KwËK gËl Zwk AxhcwËd ÌdB„ GRdøB xZxd ÌjËKwd KwËR ofl pËtËQd„

xgËbmykwI ZwËK LÖg oóiwËdk ÌPËL ÌbLËZw„ xgËbmy ÌWxlËMU gw gwvlwËbËm xgËbmy G¹wowWkkw jLd Zwk AwxZaø MÞpY KkËZd gw Zwk føwƒky xhxRËU AwoËZd ZLd ÌbLZwi ZwËbk ÌPwËL iÖËL iÖˆZwk Qwe„ gwvlwËbËm Ìj GZ oÖëbk KËk føwƒky exkPwldw Kkw oºg GUw ÌbËL Zwkw iÖˆ pËZd„ GKgwk AwËixkKw, oÖBËWd, Ìþed op Ìgm KËtKxU ÌbËmk G¹wowWkkw GËld iÖdíÖ xokwxiËKk føwƒky xhxRËU„ AwxiI Ìoxbd DexþÿZ xQlwi„ xhxRU ÌmËn GK xgÛxfv-G Zwkw iÖdíÖ xokwxiK føwƒkyk exkËgmËK GKxU f×Ëlk gwMwËdk owËa Z×ldw KkËld„

xZxd GKRd eÞKÚxZ ÌeÞxiKI gËU„ Zwk xdRþñ gwohgd, føwƒky eÞwŠd ogê¢B Gid GKUw exkËgm ÑZky KËkËQd Ìj, Ìj jLdB GËoËQ iÖˆ pËtËQ„ PwxkxbËK MwQ MwQwxl Awk gwpwxk f×Ëlk oiwËgm NUwËZd ogꢄ AËdËKk iÖËLB GoËgk eÞmvow Ìmwdw ËjËZw„ GKRd oóeÔYê iwdÖËnk og†xl †dwglyB Zwk iËcø Awxi L^ÖËR ewB„ kØxPmyl Awk exkxiZËgwËck iwdÖn eÙxagyËZ Rdôwt Aùe„ Ìj Aùe KËtKRd iwdÖn AwËQd xZxdI ZwËbk GKRd„ Zwk og xKQÖËZB kËtËQ Ìo#ëbËjøêk GK AekÕe oiìñt„ Zwk ÌewmwK exkâQb, Plw Ìfkw ogxKQÖËZ kØxPk Qwe kËtËQ„ UwKw pËlB ogwB kØxPmyl pËZ ewËkdw, pËZ eËkdw AwcÖxdK iwdÖn„ xZxd AwebiþæK GKRd AwcÖxdK iËdk iwdÖn„ ÌKwd ckËYk KÖovÆwk gw ciwê¬Zw ÌdB Zwk iËcø„ ciêhykØ iwdÖn pËtI Zwk iËcø AwcÖxdKZwk ÌQ^wtw ogꢄ

xZxd ovÆÙxZ idÆ iwdÖn„ erwÂdwk eÞxZ eÞgl ÌS^wK„ GRdø Zwk ýUwxW kØËi MËr Z×ËlxQËld gBËtk lwBËgÛky„ ÌoLwËd dwdw ckËdk gBËtk ovMÞp xQl„ ÌjËKwd KwlPwkwl AdÖÅwËd AwMÞp xdËt ÌjËZd„ jwkw hwËlw ewkfiê KkËZw ZwËbk Duowp xbËZd Ggv eÖkÆÚZ KkËZd„ ovMyËZk eÞxZI ÌS^wK xQl„ gøþæZwk iËcøI jLd MwxrËZ ÌjËZd eÖkËdw xbËdk Mwd ÂËdd„ hwËlw hwËlw xgËmn KËk exlxUKwl Qxg ÌbËLd„

Zwk Rygd jwed LÖgB xWxoxeödW„ owcwkYZ: xZxd Awxlê NÖiwd Ggv Awxlê RwËMd„ GB xdtËik gøxZ¢ßi Ìgmy NUËZ ÌbxLxd„ oitiZ LwItw bwItwI Zwk xdtËik GKxU„ LwItw bwItwt xZxd AZøìæ exkxiZ„ þñùewpwky„ gwŠwly LwgwkB Zwk eQËëbk„ Zwk føwƒky eÞwŠËd og ckËYk o±y Ggv eÖKÖËk iwËQk Pwn pt„ Swl RwZyt Lwgwk Zwk eQËëbk„ Ìbmyt xeVw ewËto G†Ëlw xZxd eQëb KËkd„ GKRd eÞKÚZ gwŠwlyk og†Ëlw †dwglyB Zwk iËcø ÌbLËZ ËeZwi Awxi„ NËk xZxd ogoit owbw ewRiw- ew™wgy exkcwd KkËZd„ AxfËo oøÖU„

Awxi xdËRI Zwk KwQ ÌaËK AËdK hwËlw hwËlw Depwk ÌeËtxQ„ iËd AwËQ GKxbd pVwu  l«d ÌaËK Zwk Ìfwd„ xZxd RwdËZ PwBËld Awiwk Rdø xK AwdËgd„ Awxi LÖgB xgiÔs pËt xMËtxQlwi Ìoxbd„ GkKi NUdw AËdK AwËQ„ ÂcÖ AwxiB dB xZxd jwËbkËK eQëb KkËZd ZwËbk Gog RdøB KkËZd„ xZxd ogoit glËZd ‘Ìbtwk iËcø Ìj Awdëb Zwk ÌKwd Z×ldw ptdw’„ xZxd jw xKQÖ KkËZd xd:þñwaêhwËgB KkËZd„ xZxd ÌKwdxbd xgxdit eÞZøwmy xQËld dw„ xZxd FYy pËZ eQëb KkËZd dw„

12.

Awiwk KwËQ xmùeexZ iÖdíÖk ÌPËt iwdÖn iÖdíÖ AËdK gr xQl„ Awiwk GB ÌlLwk iwcøËiI iwdÖn iÖdíÖËK Z×Ël ckwk ÌPÄw KËkxQ„ ogU×K× ptZ ewxkxd„ gøx£ßMZhwËg Awxi ÌZid DâPwxhlwny dB„ UwKw etowk eÞxZ Awiwk ËKwd Ìlwh ÌdB„ oÖëbkhwËg ÌgË^P awKwUwB Awiwk KwËQ Ìgmy †kØZòeÔYê„ Awxi ZwËK mÛ¦w KkZwi jZUw dw ‘go’ xpowËg Zwk ÌPËtI Ìgmy iwdÖn xpowËg„ GRdø AwiwËbk iËcø PiuKwk GKUw ÌgwSwerwk oóeKê pËt xMËtxQl„ xZxd xK Pwd ÌoUw Ìjid Awxi gÖSËZ ÌPÄw KkZwi ËZixd xZxdI AwiwËK KwR Kkwk oÖËjwM xbËZd„ KwR Kkwk þñcydZw Awiwk xQl„ AwiwËK xZxd gÖSËZ ewkËZd gËl Awiwk xgmðwo xQl„

AwRËK GZxbd ek GB ÌlLw xlLxQ GKUw ZwxMb ÌaËK„ iËdk ZwxMb„ dw pËl KZ Rd AwËo KZ Rd PËl jwt, GUwB eÙxagyk xdti, GUwB gwþægZw„ Awxi xdËRI eÞgwoy„ AwiwkI gøþæ Rygd„ Awxi Awiwk RygËdk GKUw †kØZòeÔYê oit Zwk owËa ewk KËkxQ, Køwxktwk Mrwk Rdø LÖgB †kØZòeÔYê xQl oitUw„ Awiwk oitKwlUwËK ‘Awdëb-Ìgbdwk KwËgø’k owËa Z×ldw Kkw jwt„ Zwk owËa Awiwk owxdíËcøk oitUwËK Awxi AwdËëbk oit xpowËg ÌbxL„ gwKy oitUwËK Awdëb I Ìgbdwk ximÛY„

AwËMB gËlxQ iwdÖnËK LÖmy Kkw eÙxagyk KxVd KwËRk GKxU„ ËoB KwRxUB AwiwËK KkËZ pËZw ogoit„ iÖdíÖ owËpËgk xdËbêm AqËk AqËk ewld KkËZ ÌjËt KLËdw KLËdw AwiwËK kØs pËZ pËtËQ, ÌjUw xQl Awiwk þñhwËgk xgkئ„ ZwB og iwdÖnËK Awxi LÖmy KkËZ ewxkxd„ Awxi ÌbËLxQ iwdÖËnk PwItwk ÌKwd Ìmn ÌdB„ xZxd Ìjid xbËZd AKwZËk ÌZixd iwdÖËnk PwxpbwI ÌgËr xMËtxQl KËtK†d„

Awiwk oóeËKê Zwk KwËQ iwËS iwËS AxhËjwM ÌjËZw„ iÖdíÖ owËpg GB xdËt AwiwËK ÌZid xKQÖ gËld xd„ Kwkd xZxd idÖnø Pxk¢ hwËlwB RwdËZd„ xZxd glËZd ‘Awxi Ìj GZ KkxQ AwiwËKI KZRd KZ xK gËl’! ZLd Awxi iËd ÌRwk ÌeZwi„ Awiwk exkxþÿxZ xZxd gÖSËZ ewkËZd„ Awxi Adøwt ÌbLËl eÞxZgwb KkZwi GUwB oºgZ Awiwk ¢ßxU xpowËg ÌbLw pËZw„ Gog KwkËY Awiwk iwdxoK mwxìæk xgejêt NËUxQl„ Awxi opËR AdøwËtk owËa Aweo KkËZ PwBZwi dw„

GB AéËlk iwdÖËnk eÛxZ Awiwk GKUw iiZw RËdô xMËtxQl„ iwxdKMË™k eÞxZUw cÖxlKdwk owËa Awxi xiËm xMËtxQlwi„ owcwkY iwdÖËnkw AwiwËK hwËlwgwoËZw„ Awxi jLd PwK×xk ÌQËr ÌbB ZwËbk AËdËKk ÌPwËL Awxi ewxd ÌbËLxQ„

jwBËpwK iwdÖnËZw Awk ÌfËkmZw dw„

ÌbwËn †Ëd iwdÖn„ xbd Qwrw Ìjid kwx¢ hwËlw lwËMdw gw A¬Kwk Qwrw AwËlw ÌZixd iwdÖnI ¢ß×xUiÖ£ß dt„ iÖdíÖ owËpËgk iwdxgK †dwgly xQl GZËgmy Ìj ÌQwU LwU ¢ßxU ÌPwL GxrËt ÌjËZw; ÌjUw KwËkw Rdø qxZk KwkY ptxd„ xZxd GKU× ËRby xQËld gËU xKìç ÌoUw  AwbmêMZ KwkËY„ oZøËK eÞxZxÅZ KkËZ ÌjËt opËR AweËok kwþæwt p^wËUdxd„ eÔgwêek flwfËlk ÌZwtw~w KËkdxd„ Zwk xdRþñ xgmðwo ÌaËK ZwËK opËR ÌfkwËdw jwtxd„ ZwËK xbËt ÌKwd Adøwt KwR KkwËdw jwtxd„ Awiwk oóeËKê KZ Kaw ÂdËZ pËtËQ ZwËK, ZwkekI xZxd ÌKwdxbd ÌZid AwiËl Ìddxd„ Awxi PwK×ky ÌQËr ÌbB GUwI Pwdxd„ gkv gËlxQËld, ‘Awxi jZxbd AwxQ Z×xiI awKËg’„ xZd GkKiB iwdÖn„

xZxd jLd GKw awKËZd ZLd id LÖËl AËdK Kaw glËZd„ iwËS iwËS xmÂk iËZw pËt ÌjËZd„ iËd pËZw ZwËK Ìgwcpt xPxd dw„ AwËgMeÞgd GK iwdÖn„ GB kÕe ÌbLwk hwMø ogwk ptdw„ ogoit MwºyËjêk ÌLwlËo xdËRËK  gëby kwLw jwt dw„ GKxbd xZxd AwiwËK glËld, ‘AwâQw Rxoi, Awxi GZ UwKw xbËt xK KkËgw! GKRd iwdÖËnk Awk KZ lwËM’! GB ckËdk Kaw ÌKD glËZ ewËk Awxi KùewdwI KkËZ ewxkdw„ Awxi D£Ëk glöwi, AwexdËZw iwdÖËnk Rdø AËdK KkËQd, AwËkw KËkd„

ÌoUw xQl 1996 owl„ AopËjwM AwËëbwld PlËQ„ Awxi eÞxZxbd ipwLwly ÌaËK cwdix« Awxo ewËt Ìp^ËU„ ÌKwd KwRKiê ÌdB„ og þÿxgk„ bÖ’RËd gËo gËo jZ kwËRøk Kaw gxl„ ÌbËmk hxgnøu xdËt AwËlwPdw pt„ Ìbm xdËt xZxd owkwqd Axþÿk awKËZd„ eÞwt GKiwo GKkKi AxþÿkZw xQl Ìbm RÖËr„ GB oitUwt ZwËK AËdK KwQ ÌaËK ÌbËLxQ„ iwËS iwËS jLd pkZwl pËZw gw møwily AxfËo xZxd eÞwtB AwËM hwËM PËl AwoËZd, Awikw bÖ’Rd gËo Kaw glZwi gw Kaw QwrwB dykËg oit ewk pËZw„

GKRd iwdÖn KLËdw KLËdw iìèy, Gixe gw xmùeexZ QwrwI Ìo GKRd ÂcÖB iwdÖn„ ÌoB iwdÖnxUËK Awxi ËbËLxQlwi„ xZxd xPk RwMkØK awK×d iwdÖËnk AìæËk, jZxbd Ëg^ËP AwËQd ZZxbd Ggv iÙZÖøk ekI jÖËM jÖËM„

Rxoi ixlöK: owxpxZøK,owvgwxbK